ماڵپه‌ڕی بۆنه‌کان

:

هه‌ڵه‌کانی تازه‌ بووک و زاوا

Saturday, 29 October 2011 16:56

تازە بووك‌و زاواكان، كەسانێكی كەم ئەزمون‌و تەجرەبەن، كە هێشتا لەحاڵەتی فێربوونی ڕێگا‌و شوێنی ژیانی ژن‌ومێردایەتیدان، بەڵام ئەوان مرۆڤانێكن كە شایستەی هەڵەكردنن، هەروەها هەندێكجار كردنی ئەوهەڵانە دەتوانێت هاریكاریەكی باشی هاوسەرە تازەكان بكات، چونكە دەبێتە گەنجینەیەك لەزانیاری بۆئەوەی بتوانن ئایندەی پێ‌ ڕووناك بكەنەوە‌و زاڵبن بەسەر هەموو ئەوكۆسپ‌و لەمپەرانەی كە دێتەڕێیان.
بەپێی داب‌ونەریت‌و ئاین لەهەر كۆمەڵگایەكدا كچا‌و كوڕان لەلایەن خێزانیانەوە ئەخرێنە سەرتەختەی شانۆی ژیان، بەڵام ئەدا كردنێكی پۆزەتیڤ یان نێگەتیڤ لەئەستۆی هاوسەران خۆیاندایە.
ئەم وتارەی ژێرەوە پێكهاتووە لە(14) خاڵ كە بەشێوازێكی ڕێك‌وپێك دەستنیشانی هەڵەكانی تازە كوڕان‌و كچان دەكات كە ڕۆیشتوونەتە ناوكەژاوەی هاوسەرگیریەوە‌و هەروەها شێوازی بەرەنگار بوونەوەشی بەئێوە دەناسێنین.
یەكەم: خەیاڵ كردن سەبارەت بەبۆنەی زەواج.
هەندێك لەهاوسەران ئەوەندە تامەزرۆی حەفلە‌و شای دەبن‌و لەخەیاڵیاندایە‌و هەروەها زۆرترین كات، باس‌وخواستی دەربارەی دەكەن سەرئەنجام نائومێد دەبن.
ڕێوڕەسمی ئاهەنگ گێڕان تەنها یەك شەوە، لەپاش ئەوە پێویستە لەكەناری یەكتریدا درێژە بەژیان بدەن‌و خێزانێكی جێگیر بۆخۆتان بسازێنن، هەروەها لەبەرنامە ڕێژی هاوسەرگیری چێژ وەربگرن‌و لەسەیركردنی تەسویری حەفلە‌و تەماشاكردنی هاوڕێیانێك كە ئامادەبوون لەشایەكەدا خۆشحاڵبن.
بەڵام ئەوشەوە یەكێكە لەشەوە گرنگەكانی ژیانتان كە بەفەرامۆش نەبوون‌و زیندووێتی‌و هەروەها بەناونیشانی یادەوەری لەژیانی هاوبەشیدا دەمێنێتەوە.
دووەم: هەوڵ‌وكۆششدان بۆگۆڕنكاری لەهاوسەرەكانتاندا.
ئەگەر واهەست دەكەیت چون شەیدایی هاوسەرت بوویت‌و لەگەڵ ئەودا زەواجت كردووە، پێویستە ئەویش وەكو تۆبیر بكاتەوە‌و هەموو هەڵسوكەوت‌و مامەڵەكردنی ڕۆژانەی بەدڵی تۆبێت، ڕاستە بۆپێكەوە ژیانی هەركوڕ‌وكچێك كۆمەڵێك خاڵی هاوبەش پێویستە، بەڵام هیچكات دووكەس نەوەك یەك بیردەكەنەوە‌و نەوەك یەك هەڵسوكەوت دەكەن، چونكە هەمیشە جیاوازی تاكی هەیە لەنێوان مرۆڤەكاندا لەهەموو ڕوانگەیەكەوە.
بەبێ‌ لێنۆڕین هەموو تاكێك لەقۆناغی هاوسەرگیرێتیدا گۆڕانكاریكردن قبوڵ ناكات، هەروەها باشتیرن كارێك كە بیكەیت ئەوەیە كە هاوسەرتان بەهەمان ڕەفتاری تایبەتی خۆی‌و جیاواز لەتێڕوانینی تۆ قبوڵی بكەیت‌و خۆشت بووێت.
كەسێك كە تێدەكۆشێت گۆڕانكاری لەهاوسەرەكەیدا بكات، تەنها خێزانەكەی ئازار دەدات‌و زیان دەگەیەنێت بەژیانی ژن‌ومێردایەتیان.
سێیەم: ڕەفتارگەلێك دوور لەچاوەروانكردن لەگەڵ خانەوادەی هاوسەرەكانتاندا.
ئەگەر پیشتر لەنێوان تۆ‌و خێزانی هاوسەرەكەتدا كێشەیەك ڕوویداوە، هەركارێك كە دەتوانی ئەنجامی بدە هەتاوەكو ئەوكێشەیە چارەسەربكەیت، یەكەمین كەس بە كە سوڵح‌و ئاشتەوایی‌و هەروەها ئامۆژگاری بكەیت بۆئەوەی كێشەكە تەشەنە نەسێنێت‌و ببێتە هۆكاری لێكترازانی ژیانی هاوبەشیتان.
لەكاتێكدا لەگەڵ خێزانی هاوسەرتا كێشە‌و گرفت ڕوو دەدات، زیانتر لەهەمووی خێزانەكەت دەڕەنجێت‌و ئازاردەكێشێت، چونكە واهەست دەكات لەونێوەندەدا گیری خواردووە.
چوارەم: لەڕووی نەفرەت‌و كینە‌وە كارئەنجامدان.
دوژمنكاری یان دەنگەدەنگ كردن، لەچارەسەركردنی كێشەكانی تۆ‌و خێزانتا هاوكاریتان ناكات، بەڵكو گفتووگۆی مەنتیقانە‌و لۆژیكانە‌و هەروەها وشەی نەرم‌ونیان بۆچارەسەری كێشەكان، ئێوە زیاتر لەیەكتریەوە نزیك دەكاتەوە، نەتوانینی كۆنتڕۆڵ كردنی خۆت لەكاتی ناكۆكیدا ژیانی ژن‌و مێردایەتی وێران دەكات، هەروەها وازبهێنن لەهەندێك خوی تایبەتی لاوەكی هاوسەرەكەتان كە ڕاهاتووە لەسەری، بەرجەستە كردنی ڕۆڵی ڕاوێژكارێك لەژیانی هاوسەرێتیدا پێویستە.
پێنجەم: ئیرەی بردن.
هاوسەرتان بۆیەك تەمەن ژیان تۆی هەڵبژادووە، كاتێك خیرە‌و ئیرەی دەكەیت، بزانە ژیانتان وێران دەكەیت‌و هاوسەرەكەت دەڕەنجێنیت، هەروەها ئەو واهەست دەكات سیقە‌و متمانەت پێی نیە، ئەگەر بەهاوسەری خۆت باوەڕت هەبێت نابێت بەم كارەت خێزانەكەت ئازار بدەیت، چونكە ئەمە بۆپەیوەندی ژن‌ومێردایەتی ژەهرێكی كوشندەیە.
شەشەم: ڕەفتاركردن وەك قۆتاغی ڕەبەنی.
ئێستا كاتی ئەوەهاتووە وەكو كەسێكی باڵغ ڕەفتاربكەیت، زەمانێك كە ڕەبەن بوویت‌و هیچ كەسێك لەماڵەوە چاوەڕوانی نەدەكردیت هیچ كێشەیەكت بۆنەدەهاتە پێش، بەڵام ئێستا تاكێكی خێزانداریت ‌ودەبێت هەست بەبەرپرسیاری بكەیت‌و

هەروەها قۆناغی ڕەبەنیت تێگوزەرانبێت، ڕەفتارگەلێك هەیە بەناونیشانی تاكی خاوەن خێزاندار شایستە نیە، ئیستا كاتی ئەوە هاتووە چاك‌و خراپ لەیەكتری جودا بكەیتەوە‌و تەنها كاری دروست ئەنجام بدەیت.
حەوتەم: تەرخان نەكردنی كاتی پێویست بۆیەكتری.
پێویستە بەشێوازێك ئاگاداری ژیانی ژن‌ومێردایەتیتان بن، واهەست بكەن ژیانتان گوڵێكە، گوڵ بەبی َ ئاو و ڕۆشنایی‌و هەتاو هەروەها ماددەی كیمیای‌و چاودێری كردن هەرگیز گەشە ناكات،بۆیە پێویستە كاتی پێویست تەرخان بكەن بۆیەكتری، بۆئەوەی لەڕووی ڕۆحیەوە زیاتر نزیك بنەوە‌و لایەنی خۆشەویستیتان فرەتر تۆخ بێتەوە.
لەهەنكەوە بەشێوازێك بەرنامە ڕێژی بكەن كە كاتی پێویست تەرخان بكەن بۆهاوسەرەكانتان، هەروەها هەرچەند كات بۆیەكتری تەرخان بكەن ئەوەندە لەگرفتە دەرونیەكان دووردەكەنەوە، چونكە مرۆ بوونەوەرێكی كۆمەڵایەتیە‌و ڕۆژانە پێویستی بەقسەكردن هەیە.
هەشتەم: هاتنە ناوەوەی لەخۆبایی بوون لەپەیوەندی هاوسەرێتیدا.
ژن یان پیاو هەرجارەی كە دەمەقاڵەیان دەبێت یان كێشە‌وگرفتێك لەنێوانیاندا ڕوودەدات، بۆپۆزش هێنانەوە‌و داوای لێبوردن ناچنە پێشەوە لەیەكتری، واهەست دەكەن ئەگەر یەكێكیان بەرەو ڕووی ئەوی تریان هەنگا‌و هەڵبنێت بۆچارەسەركردنی كێشەكەی نێوانیان بچووك دەبێتەوە‌و بەكەسێكی سوك دێتە پێش چاوی ئەوی تریان، ئەمە بۆچوونێكی زۆر هەڵەیە.
بوونی زنجیرەیەك ناكۆكی وورد لەنێوان ژن‌ومێردا سروشتیە، بەڵام كاتێك كێشەیەك ڕوودەدات، لەخۆبایی بوون‌و فیزبەرزی بۆداوای لێوردن لەیەكتری ژیانی هاوسەرێتی هەڵدەوەشێنێتەوە، نابێت بهێڵن لەخۆبایی بوون جێگای سۆز‌و خۆشەویستی داگیربكات لەدڵتاندا‌و لەژیانی هاوبەشیدا، هەروەها پێویستە نەرم ڕەفتاربكەن‌و ڕێگەی چارەسەر لەكێشەكاندا ڕۆڵی سەرەكی ببینێت نەك لەخۆبایی بوون‌و بوغز‌و گینە.
نۆیەم: پەلەكردن لەمناڵ بوون.
ئەگەر نیەتی مناڵ بوونتان هەبێت پێویستە ئاگاداری ئەم مەسەلەیەبن، پێویستە زەمانێك بگوزەرێت لەپاشاندا بیرلەمناڵ بكەنەوە، چونكە ئەگەر نەتانتوانی درێژە بەژیانی هاوسەری بدەن‌و لەیەكتری جیابوونەوە، بالەونێوەندەدا مناڵ نەبێتە قوربانی.
زۆرێك لەتازەبووك‌و زاواكان زۆر خێرا دەكەن لەمناڵ بوون هەر لەسەرەتای ژیانیانەوە، ئەگەر بتانەوێت كات بۆیەكتری تەرخان بكەن؟”، لەپاش لەدایك بوونی مناڵ مەوقعێك نامێنێتەوە بۆ لەكەناری یەكتریدا بوون، چونكە مناڵ تەوای كاتەكانتان دەگرێت، بۆیە پێویستە ئەوەندەی كە دەتوانی كات بۆهاوسەرت‌و مناڵەكەت تەرخان بكە، نابێت گرنگی بەیەكێكیان بدەیت‌و ئەوی تریان پەراوێز بخەیت.
دەیەم: بوونی دڵەڕاوكێ‌.
هیچكات مەهێڵە كێشەكان ئازارت بدەن، ئەگەر شتێك بەڕاستی ئازارت دەدات بیخەڕوو، ئەگەر واهەست دەكەیت تەنها كەسێكی تەواوی كارەكانی ماڵ‌و قورسایی ژیان لەسەر شانی تۆیە، بەهیچ شێوەیەك بەردەوام مەبە لەسەریان، چونكە خراپترین كار ئەوەیە لەدڵ‌و دەروندا لەخێزانی خۆت عاجز‌و زویربیت‌و باسی كێشەكەت نەكەیت، لەبەر ئەوە زۆرترین كاتەكانت بەڕاڕایی‌و دڵەڕاوكێوە دەگوزەرێنیت، هەروەها ئەگەر هەوڵی چارەسەركردنی ئەم گرفتە نەدەیت، ده‌بێتە هۆكاریك بۆداڕووخانی عیشقی خێزانەكەت.
یانزەیەم: گرنگی نەدان بەهەست‌وسۆزی هاوسەرەكەت.
هەموو مرۆڤەكان جیاوازن‌و لەمەوقعەتی جیاوازدا ڕەفتارگەلێكی جیاواز ئەنجام دەدات، درەنگ یان زوو پێشبینی هەندێك پەرچەكرداری هاوسەرت فێردەبیت لەبەرئەوە گرنگی بەئەوانە بدە.
هەندێك لەهاوسەر هیچ گرنگی نادەن بەهەست‌و سۆزی یەكتری ئەمەش زنجیری ڕێز‌و ئیحترامی نێوانیان دەپچڕێنێت، زۆرجار دەبێتە هۆی لەیەك جیابوونەوە، هەركارێك كەدەتوانن ئەنجامی بدەن بۆخۆشگوزەرانی هاوسەرەكەت‌و گرنگی بدە بەهەست‌و عاتیفەی، وەك قەڵایەك وابە بۆخێزانەكەت‌و دڵ نەوای بدەرەوە لەكاتە ناهەموارەكاندا.
دوانزەیەم: بڕیاردان بەبێ‌ ڕاوێژكردن لەگەڵ هاوسەرەكەت.
ژیانی ژن‌ومێردایەتی پەیوەندیەكی دووكەسیە، زەمانێك كە ڕەبەن بوویت دەتوانی بەبێ‌ مەشوەرەتكردن لەگەڵ هیچ كەسێكدا بڕیار بدەیت، بۆنمونە لەپاش كۆتایی هاتنی كار بۆكوێ‌ بچیت، یان پشوەكانت چۆن بگوزەرێنیت؟” یان چۆن پارەكانت خەرج بكەیت؟”، بەڵام ئێستا زەواجت كردووە‌و هاوسەرت هەیە، ئەویش مافی ئەوەی هەیە لەبڕیارەكانی ژیاندا دەست تێوەربدات‌و تەداخول بكات، نابێت ئێستەش وابیر بكەیتەوە كە یەكلایەنە كارەكانت ئەنجام بدەیت، چونكە خێزانەكەت واهەست دەكات بوونیەتی نیە لەژیانی هاوبەشتاندا.
سیانزەیەم: دەمارگیری دەربارەی خەسڵەت‌و ئەخلاقی هاوسەرەكەت.
كاتێك لەگەڵ كەسێك زەواج دەكەیت ئەوت بەهەموو كەم‌وكوڕیەكانیەوە قبوڵ كردووە، ئەم خاڵە زیاتر تایبەتە بەپیاوانەوە، لەپاش هاوسەرگیری‌و تێپەڕاندنی چەند مانگێك پێكەوە ژیان، خەڵك دەست دەخەنە ژیانیانەوە بۆنمونە دەڵێن” ژنەكەت زۆر ناشرینە ژیانی خۆتت وێرات كرد، یان لەكاتی قسەكردندا زمانگرتنی هەیە، لەپەیوەندیە كۆمەڵایەتیەكاندا كەسێكە زۆر وشكە، توانای بەڕێوەبردنی ماڵ‌ومێردی نیە…هتد.
هیچ پێویست بەهەڵچون‌و ئازاردانی ژنەكەت ناكات، بەڵكو هەوڵی چارەسەركردنی كێشەكانت بدە‌و بۆخۆت بژی نەك بۆخەڵكی، چارەسەركردنی كێشەكانیش لەڕێگەی دانوستان‌و گفتووگۆوە نەك لەڕێگەی لێدان‌و ئازاردانی خێزانتەوە، چونكە هیچ دادگەری نیە‌و ناشبێت بیهێڵیت ژیانێك بەهەزار كولەمەرگی‌و چەرمەسەری بونیات ناوە لەبەر قسەی خەڵكی بیشێوێنیت.
چواردەیەم: تەرخان نەكردنی كاتی پێویست بۆخۆت.
هەموو كەسێك پێویستی بەوە هەیە هەتاوەكو كات تەرخان بكات بۆخۆی، لەگەڵ خۆیدا خەڵوەت بكات‌و بەتەنها دابنیشێت، یان كارێك كە خۆشی دەوێت ئەنجامی بدات، پێویستە ئەم فرسەتە بدەیت بەهاوسەرەكەت، نابێت لەسەر ئەم بابەتە دەمەقاڵەو غەوغا بنێیتەوە، یاخود تانە‌و توانج بدەیت لەخێزانەكەت، ئەمە مافێكی سروشتی هەموو كەسێكە.